شیخ حر عاملی
شیخ محمد بن حسن حر عاملی (۱۰۳۳–۱۱۰۴ق) از محدثان و فقهای برجسته امامیه قرن یازدهم هجری و صاحب کتاب مهم «وسائل الشیعه» است؛ او عالمی اخباری بود که نقش مؤثری در تحکیم مبانی فقهی و حدیثی شیعه داشت. وی در جبل عامل لبنان زاده و در مشهد درگذشت؛ از شاگردان و اساتید بزرگ دوران خود بهشمار میرفت و آثارش همچنان مرجع اصلی فقه و حدیث شیعه است.
زندگینامه
محمد بن حسن بن علی بن محمد بن حسین (۱۰۳۳–۱۱۰۴ق)، مشهور به شیخ حر عاملی، در ۸ رجب ۱۰۳۳ق در روستای مشغره واقع در جبل عامل لبنان به دنیا آمد. نسب او به حر بن یزید ریاحی میرسد. پدرش حسن بن علی فقیه و دانشمندی برجسته و مادرش از دختران علامه شیخ عبدالسلام بود.[۱]
شیخ حر عاملی تحصیلات ابتدایی را در جبل عامل آغاز کرد و سپس به جباع رفت. او از علما و منابع متعددی بهره برد که از جمله آنها پدر، عمویش، شیخ زینالدین صاحب معالم و آقا حسین خوانساری بودند.[۲]
در سال ۱۰۷۳ق برای زیارت عتبات عالیات از جبل عامل به عراق سفر کرد و سپس برای زیارت امام رضاعلیه السلام به مشهد رفت. با دیدار از علمای اصفهان مانند علامه مجلسی و پذیرش مناصب قاضیالقضات و شیخالاسلامی توسط شاه سلیمان صفوی، در مشهد ماندگار شد.[۳]او در مشهد مجلس درسی پررونق داشت و شاگردان مطرحی تربیت کرد.[۴]ایشان از مدافعان مکتب اخباریگری بود و بر صحت کامل احادیث کتب اربعه تأکید میکرد.[۵]
وی در ۲۱ رمضان ۱۱۰۴ق در سن ۷۱ سالگی در مشهد درگذشت و در حرم امام رضا علیهالسلام به خاک سپرده شد.
سخنان بزرگان درباره شیخ حر عاملی
- سید علی خان مدنی او را مرواریدی بر تاج زمان و صاحب فوائدی دانسته که مانند باران بر تمام جهان میبارد.[۶]
- محمد بن علی اردبیلی فضائل بیشمار وی را ستوده است.[۷]
- محدث قمی او را فقیه هوشیار و محدث پارسا و ثقه و منبع فضایل دانسته است.[۸]
- علامه امینی در الغدیر، او را نقطه درخشان فضیلت و تجسم علم و ادب برمیشمرد.[۹]
تألیفات
مهمترین اثر شیخ حر عاملی، «وسائل الشیعه» است که شامل ۳۶ هزار روایت با اسناد دقیق میباشد و در مباحث فقهی جامع است. این اثر دارای شرحها، معاجم و تلخیصهای متعددی شده است. برخی دیگر از تألیفات شیخ حر عاملی عبارتند از:
- «الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیة»
- «الصحیفة الثانیة من أدعیة علی بن الحسین علیهما السلام»
- «هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة علیهم السلام»
- «من لا یحضره الإمام یا فهرست وسائل الشیعة»
- «الفوائد الطوسیة»
- «إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات»
- «أمل الآمل»
- «الإیقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة»
- «رسالة فی الرد علی الصوفیة»
- «تواتر القرآن»
- «بدایة الهدایة»
- «الفصول المهمة فی أصول الأئمة علیهم السلام»
- «العربیة العلویة و اللغة المرویة»
- «منظومهها در مواریث، زکات، هندسه، تاریخ پیامبر و امامان علیهم السلام»
- «رسالة فی الغناء»
- «تنزیه المعصوم عن السهو و النسیان».
شیخ حر عاملی و غدیر
اشعار
شیخ حر عاملی شاعر پرمایهای بود که هزاران بیت شعر در مدح اهل بیت علیهم السلام سروده است. دیوان اشعار او دربردارنده قصاید بلند مانند قصیدهای با بیش از ۱۰۰ بیت در مدح پیامبرصلی الله علیه وآله و اشعار دیگری در باب عید غدیر خم است. ویژگی شعری او استفاده از قالبها و هماهنگیهای بدیع قافیهای میباشد.[۱۰]
بررسی اسناد غدیر[۱۱]
علمای بزرگ شیعه کتب مفصلی در زمینه بحثهای رجالی و تاریخیِ مربوط به سند حدیث غدیر تألیف نمودهاند. از جمله کسانی که اسناد غدیر را مورد بررسی قرار داده شیخ حرّ عاملی در کتاب بسیار ارزشمند «اثبات الهداة» ج ۲ ص ۲۰۰–۲۵۰ اند.
نقل متن کامل خطبه غدیر[۱۲]
خوشبختانه متن مفصل و کامل خطبه غدیر در نُه کتاب از مدارک معتبر شیعه که هماکنون در دست میباشد و به چاپ هم رسیده، با اسناد متصل نقل شده است. روایاتِ این نُه کتاب به سه طریق منتهی میشود. از جمله شیخ حر عاملی در کتاب «اثبات الهداة»[۱۳] خطبه غدیر را از مدارک اصلی و معتبر نقل کرده است.[۱۴]
پانویس
- ↑ امل الآمل، ج۱، ص۹
- ↑ واسطهها در وسائل الشیعه، ج۱، مقدمه ص۷۹
- ↑ بحارالانوار، ج۱۰۷، ص۱۰۷
- ↑ اثبات الهداة، ج۱، ص۱۰
- ↑ فوائد الطوسیه، مقدمه ص۸۸
- ↑ سلافة العصر، ص۳۵۹
- ↑ جامع الرواة، ص۹۰
- ↑ الکنی و الألقاب، ج۲، ص۱۷۶
- ↑ الغدیر، ج۱۱، ص۳۳۶
- ↑ وسائل الشیعه، مقدمه تحقیق، ص۸۴
- ↑ اسرار غدیر: ص ۱۰۷. چهارده قرن با غدیر: ص ۱۲۱.
- ↑ اسرار غدیر: ص ۱۰۸.
- ↑ اثبات الهداة: ج ۲ ص ۱۱۴ و ج ۳ ص ۵۵۸.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۷، ص ۵۶۹