شواهد التنزیل (کتاب)

ش‍واه‍د ال‍ت‍ن‍زی‍ل
ش‍واه‍د ال‍ت‍ن‍زی‍ل
	ل‍ق‍واع‍د ال‍ت‍ف‍ض‍ی‍ل ف‍ی الای‍ات ال‍ن‍ازل‍ه ف‍ی اه‍ل ال‍ب‍ی‍ت علیهم السلام
اطلاعات کتاب
موضوع	غدیرخم
زبان	عربی
مذهب	شیعه
تعداد جلد	۳ ج
پدیدآورندگان
نویسنده	عبدالله بن عبدالله حسکانی
تحقیق یا تدوین	م‍ح‍م‍دب‍اق‍ر م‍ح‍م‍ودی
اطلاعات نشر
ناشر	م‍ج‍م‍ع اح‍ی‍اء ال‍ث‍ق‍اف‍ه الاس‍لام‍ی‍ه
محل نشر	ق‍م
سال نشر	۱۴۱۱ق
قطع	رقعی
شماره ملی	‭م۷۱-۳۳۳۳
نسخه الکترونیکی	مطالعه متن اصلی کتاب; مطالعه متن ترجمه
ترجمه‌ها

شَواهِدُ ألتَّنزیل لِقَواعِد ألتّفضیل مشهور به شواهد التنزیل، تألیف حاکم حسکانی (متوفای ۴۹۰ق)، عالم اهل سنت. این کتاب با توجه به ۲۱۰ آیه قرآنی که در شأن اهل بیت پیامبر نازل شده، به بیان مناقب و فضائل امیرالمؤمنین علیه السلام و خاندان وی پرداخته است. شواهد التنزیل از منابع معتبر تفسیر روایی اهل سنت به‌شمار می‌رود.

کتاب فوق، به‌مناسبت سال امیرالمؤمنین، علی علیه السلام، توسط احمد روحانی، با حفظ امانت در ترجمه، به فارسی روان و سلیس، به همراه به‌کارگیری ادبیات روز، ترجمه گردیده است.

نویسنده

مقاله اصلی: "حاکم حسکانی"

قاضی عبیدالله بن عبدالله، معروف به «حاکم حسکانی»، از محدثان و علمای بزرگ اهل سنت در قرن پنجم هجری است. تخصص حسکانی در زمینه تاریخ، حدیث و تفسیر قرآن بود و خود از علمای متعددی اجازهٔ روایت داشت. وی در مدح و تأیید اهل بیت علیهم السلام، مطالب فراوانی نقل نموده، از این رو برخی او را شیعه شمرده‌اند. کتاب «شواهد التنزیل لقواعد التفضیل» از مهمترین آثار اوست.

علت نام گذاری

بنا بر آنچه در ابتدای کتاب آمده، نام کامل کتاب «شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الآیات النازلة فی أهل البیت صلوات الله و سلامه علیهم» است. مؤلف کتابش را چنین نامگذاری کرده تا به وسیله آیات قرآنی (شواهد التنزیل) و به دلیل برتری پیامبر اکرم(ص) بر سایر پیامبران و فرشتگان و نیز به دلیل برتری امامان معصوم به ویژه امام علی علیه السلام بر سایر مردم به غیر از پیامبر (لقواعد التفضیل)، فضائل آن امام و فرزندان وی را برساند.

انگیزه نگارش

مؤلف انگیزه خود را از تألیف این کتاب، ادعای یکی از پیروان مذهب کرامیه دانسته که نزول سوره انسان در شأن امام علی علیه السلام و خاندان وی را منکر شده و ادعا کرده که هیچ آیه‌ای در قرآن در شأن اهل بیت نازل نشده است. از سوی دیگر عالمان اسلامی به این ادعا هیچ اعتراضی نکرده، جز یکی از اساتید مؤلف که شاگردان حاضر در آن جلسه را سرزنش نمود و به این مقدار بسنده کرد. حسکانی از این موضوع ناراحت شده و بنا به احساس وظیفه تصمیم گرفت پاسخ این شبهه را بصورت مستدل و مستند بدهد؛ به همین جهت به جمع‌آوری روایات پرداخته و شواهد التنزیل را تدوین کرده است.

البته مؤلف در پایان کتاب متذکر این نکته می‌شود که چون با شتاب این کار علمی را انجام داده، (قد علقت علی ما وصلت الید إلیه- من هذا الباب علی العجلة) توفیق جمع‌آوری کلیه احادیث در شأن نزول فضائل علیعلیه السلام را به‌دست نیاورده و در واقع آنچه که در دسترس وی بوده مطرح شده و از منابع دور از دسترس چشم‌پوشی کرده است.

نقل آیه تبلیغ برای غدیر^[۱]

از جمله مشهورترین آیات غدیر آیه«یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ…»^[۲] است. اختصاص آن به غدیر هم نزد شیعه و غیر شیعه از مسلمات است، و بین مفسرین و محدثین اهل سنت مشهور است، اگر چه بعضی از آنان در صدد انحراف شأن نزول آیه بوده‌اند. از جمله عده ای از بزرگان علمای اهل سنت هستند، و یکی از آنها که نزول آیه «بَلِّغْ» را در غدیر ذکر کرده‌اند، عبداللَّه بن عبیداللَّه حسکانی است.^[۳]

فهرست مطالب

الجزء الأول

[شواهد التنزیل لقواعد التفضیل]
مقدّمة التحقیق
مقدّمة الطبعة الثانیة لکتاب شواهد التنزیل [للمحقق]
مقدّمة الطبعة الأولی من کتاب شواهد التنزیل [فی ترجمة المؤلّف]
[کلام الرجالیین فی حقه]
المؤلّف و أسرته العلمیة
[اسمه و نسبه]
و أمّا أبوه
و أمّا جدّه فهو:
و أمّا عمّه فهو:
و أمّا أخوه فهو - علی ما فی تلخیص السیاق -:
و أمّا أبناؤه:
و أمّا أقرباؤه القرشیون الکریزیون
[وفاته]
[باقی التراجم فی حقه]
[المقدمة]
الفصل الأول فی کثرة خصائص أمیر المؤمنین من قول السلف المتقدمین
قول عبدالله بن عباس
قول مجاهد بن جبر
قول سلیمان بن طرخان التیمی
قول بعض الصحابة رضی الله عنهم [فی تفضیل علی علیه السّلام]
قول أحمد بن حنبل البغدادی
قول عبدالله بن عمر بن الخطاب [فی تفضیل علی علیه السّلام]
قول عکرمة مولی ابن‌عباس [فی تفضیل علی علیه السّلام]
قول مکاتب عائشة [فی تفضیل علی علیه السّلام]
الفصل الثانی فی تقدمه بالتلاوة و تفرده بحفظ القرآن
الفصل الثالث فی سبقه الأقران إلی جمع القرآن
الفصل الرابع فی توحده بمعرفة القرآن و معانیه، و تفرده بالعلم بنزوله و ما فیه
[قول أنس بن مالک]
قول [عبدالله] بن عمر [فی تفرد علی بعلم القرآن]
قول علی (علیه السّلام)
الفصل الخامس فی کثرة ما نزل فیه و فی أولاده و العترة من القرآن علی الجملة
الفصل السادس فی أنه المعنی، بقوله تعالی: یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا فی کل القرآن
[سورة البقرة (۲): آیة ۱۰۴]
قول حذیفة بن الیمان فیه
قول عبدالله بن عباس فیه
قول مجاهد بن جبر فیه
[الفصل السابع ذکر ما نزل فیهم من القرآن علی التفصیل و (علی) ترتیب السور]
فمن سورة الفاتحة
[سورة الفاتحة (۱): آیة ۶]
و من سورة البقرة
[سورة البقرة (۲): آیة ۲]
[سورة البقرة (۲): آیة ۵]
[سورة البقرة (۲): آیة ۱۳]
[سورة البقرة (۲): آیة ۱۴]
[سورة البقرة (۲): آیة ۲۵]
[سورة البقرة (۲): آیة ۳۰]
[سورة البقرة (۲): آیة ۳۱]
[سورة البقرة (۲): آیة ۴۳]
[سورة البقرة (۲): الآیات ۴۵ الی ۴۶]
[سورة البقرة (۲): آیة ۸۲]
[سورة البقرة (۲): آیة ۱۴۳]
[سورة البقرة (۲): آیة ۲۰۷]
[سورة البقرة (۲): آیة ۱۷۷]
[سورة البقرة (۲): آیة ۲۶۵]
[سورة البقرة (۲): آیة ۲۶۹]
[سورة البقرة (۲): آیة ۲۷۴]
و من سورة آل عمران
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۱۵]
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۳۳]
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۶۱]
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۱۰۳]
[سورة آل‌عمران (۳): الآیات ۱۵۴ الی ۱۷۲]
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۱۴۴]
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۱۹۵]
[سورة آل‌عمران (۳): آیة ۲۰۰]
و من سورة النساء
[سورة النساء (۴): آیة ۲۹]
[سورة النساء (۴): آیة ۵۴]
[سورة النساء (۴): آیة ۵۹]
[سورة النساء (۴): آیة ۶۹]
و من سورة المائدة
[سورة المائدة (۵): آیة ۳]
[سورة المائدة (۵): آیة ۵۵]
قول ابن‌عباس فیه:
قول أنس [بن مالک] فیه
قول محمد بن الحنفیة فیه
قول عطاء
قول عبد الملک بن جریج المکی
قول أبی جعفر [الإمام] الباقر فیه
روایات الصحابة فیه رضی الله عنهم:
منهم عمار بن یاسر [رضوان الله علیه]
و منهم جابر بن عبدالله الأنصاری
و منهم أمیر المؤمنین علی علیه السّلام
و منهم المقداد بن الأسود الکندی
و منهم أبو ذر الغفاری
و منهم عبدالله بن عباس بن عبد المطلب
[سورة المائدة (۵): آیة ۵۶]
[سورة المائدة (۵): آیة ۶۷]
[سورة المائدة (۵): آیة ۸۷]
و من سورة الأنعام
[سورة الأنعام (۶): آیة ۵۴]
[سورة الأنعام (۶): آیة ۸۲]
و من سورة الأعراف
[سورة الأعراف (۷): آیة ۴۶]
[سورة الأعراف (۷): آیة ۴۳]
[سورة الأعراف (۷): آیة ۴۴]
[سورة الأعراف (۷): آیة ۱۸۱]
و من سورة الأنفال
[سورة الأنفال (۸): آیة ۲۷]
[سورة الأنفال (۸): آیة ۲۵]
[سورة الأنفال (۸): آیة ۳۰]
[سورة الأنفال (۸): آیة ۳۴]
[سورة الأنفال (۸): آیة ۴۱]
[سورة الأنفال (۸): آیة ۶۲]
[سورة الأنفال (۸): آیة ۶۴]
و من سورة التوبة
[سورة التوبة (۹): آیة ۳]
[سورة التوبة (۹): آیة ۱۹]
[سورة التوبة (۹): آیة ۲۶]
[سورة التوبة (۹): آیة ۱۰۰]
[سورة التوبة (۹): آیة ۱۱۹]
و من سورة یونس
[سورة یونس (۱۰): آیة ۲۵]
[سورة یونس (۱۰): آیة ۳۵]
[سورة یونس (۱۰): آیة ۵۳]
[سورة یونس (۱۰): آیة ۵۸]
[سورة یونس (۱۰): آیة ۶۲]
و من سورة هود
[سورة هود (۱۱): آیة ۳]
[سورة هود (۱۱): آیة ۱۲]
[سورة هود (۱۱): آیة ۱۷]
[سورة هود (۱۱): آیة ۱۰۹]
[سورة هود (۱۱): آیة ۱۱۶]
و من سورة یوسف
[سورة یوسف (۱۲): آیة ۱۰۸]
و من سورة الرعد
[سورة الرعد (۱۳): آیة ۴]
[سورة الرعد (۱۳): آیة ۷]
[سورة الرعد (۱۳): آیة ۲۹]
[سورة الرعد (۱۳): آیة ۴۳]
و من سورة إبراهیم
[سورة إبراهیم (۱۴): الآیات ۲۴ الی ۲۵]
[سورة إبراهیم (۱۴): آیة ۲۷]
[سورة إبراهیم (۱۴): آیة ۳۵]
و من سورة الحجر
[سورة الحجر (۱۵): آیة ۴۷]
[سورة الحجر (۱۵): آیة ۷۵]
[سورة الحجر (۱۵): آیة ۹۲]
و من سورة النحل
[سورة النحل (۱۶): آیة ۱۶]
[سورة النحل (۱۶): آیة ۱۸]
[سورة النحل (۱۶): آیة ۲۴]
[سورة النحل (۱۶): آیة ۳۸]
[سورة النحل (۱۶): آیة ۴۱]
[سورة النحل (۱۶): آیة ۴۳]
و من سورة بنی إسرائیل
[سورة الإسراء (۱۷): آیة ۲۶]
[سورة الإسراء (۱۷): آیة ۵۷]
[سورة الإسراء (۱۷): آیة ۶۴]
[سورة الإسراء (۱۷): آیة ۸۰]
[سورة الإسراء (۱۷): آیة ۸۱]
[سورة الإسراء (۱۷): آیة ۸۹]
و من سورة الکهف
[سورة الکهف (۱۸): آیة ۷]
[سورة الکهف (۱۸): آیة ۴۴]
و من سورة مریم
[سورة مریم (۱۹): آیة ۵۰]
[سورة مریم (۱۹): آیة ۹۶]
و من سورة طه
[سورة طه (۲۰): الآیات ۲۹ الی ۳۲]
و فی تثبیت هذه الوزارة لعلیّ علیه السّلام و تحققها له
[سورة طه (۲۰): آیة ۸۲]
[سورة طه (۲۰): آیة ۱۲۴]
[سورة طه (۲۰): آیة ۱۳۲]
[سورة طه (۲۰): آیة ۱۳۵]
و من سورة الأنبیاء
[سورة الأنبیاء (۲۱): آیة ۱۰۱]
و من سورة الحج
[سورة الحج (۲۲): آیة ۱۹]
[سورة الحج (۲۲): الآیات ۲۳ الی ۲۴]
[سورة الحج (۲۲): الآیات ۳۴ الی ۳۵]
[سورة الحج (۲۲): آیة ۳۹]
[سورة الحج (۲۲): آیة ۴۰]
[سورة الحج (۲۲): آیة ۴۱]
و من سورة المؤمنون
[سورة المؤمنون (۲۳): آیة ۷۴]
[سورة المؤمنون (۲۳): الآیات ۹۳ الی ۹۵]
[سورة المؤمنون (۲۳): آیة ۱۰۱]
[سورة المؤمنون (۲۳): آیة ۱۱۱]
و من سورة النور
[سورة النور (۲۴): الآیات ۳۶ الی ۳۷]
[سورة النور (۲۴): آیة ۵۲]
[سورة النور (۲۴): آیة ۵۵]
و من سورة الفرقان
[سورة الفرقان (۲۵): آیة ۵۴]
[سورة الفرقان (۲۵): آیة ۷۴]
و من سورة الشعراء
و من سورة النمل
و من سورة القصص
و من سورة العنکبوت
و من سورة الروم
و من سورة لقمان
و من سورة الم تنزیل السجدة

الجزء الثانی

[تتمة شواهد التنزیل لقواعد التفضیل]
[تتمة الفصل السابع فی ذکر ما نزل فیهم من القرآن علی التفصیل و (علی) ترتیب السور]
و من سورة الأحزاب
[سورة الأحزاب (۳۳): آیة ۲۳]
[سورة الأحزاب (۳۳): آیة ۲۵]
[سورة الأحزاب (۳۳): آیة ۳۳]
فمنها روایة أنس بن مالک الأنصاری:
و منها: روایة البراء بن عازب الأنصاری:
و منها: روایة جابر بن عبدالله الأنصاری
و منها: روایة الحسن بن البتول علیهما السّلام:
و منها: روایة سعد بن أبی وقاص الزهری
و منها: روایة سعد بن مالک الخدری أبی سعید
و منها: روایة عبدالله بن عباس بن عبد المطلب الهاشمی:
روایة أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیه السّلام:
و منها: روایة عبدالله بن جعفر الطیار رضی الله عنه:
و منها: روایة أم المؤمنین عائشة الصدیقة رضی الله عنها:
و منها: روایة واثلة بن الأسقع اللیثی:
و منها: روایة أبی الحمراء هلال بن الحارث خادم النّبی صلّی اللّه علیه و آله
و منها: روایة فاطمة الزهراء بنت المصطفی صلّی اللّه علیه و آله:
و منها: روایة أم المؤمنین أم سلمة
[سورة الأحزاب (۳۳): الآیات ۵۷ الی ۵۸]
و من سورة فاطر
[سورة فاطر (۳۵): آیة ۲۸]
[سورة فاطر (۳۵): الآیات ۱۹ الی ۲۲]
[سورة فاطر (۳۵): الآیات ۳۲ الی ۳۴]
و من سورة الصافات
[سورة الصافات (۳۷): آیة ۲۴]
[سورة الصافات (۳۷): آیة ۱۳۰]
و من سورة [ص]
[سورة ص (۳۸): آیة ۲۸]
و من سورة الزمر
[سورة الزمر (۳۹): آیة ۹]
[سورة الزمر (۳۹): آیة ۲۹]
[سورة الزمر (۳۹): آیة ۳۳]
و من سورة حم المؤمن
[سورة غافر (۴۰): الآیات ۷ الی ۹]
و من سورة حم السجدة
[سورة فصلت (۴۱): آیة ۴۰]
و من سورة حمعسق
[سورة الشوری (۴۲): آیة ۲۳]
و من سورة «حم» الزخرف
[سورة الزخرف (۴۳): الآیات ۴۱ الی ۴۴]
[سورة الزخرف (۴۳): آیة ۴۵]
[سورة الزخرف (۴۳): آیة ۵۷]
و من سورة «حم» الجاثیة
[سورة الجاثیة (۴۵): آیة ۲۱]
و من سورة محمد صلّی اللّه علیه و آله
[سورة محمد (۴۷): الآیات ۱ الی ۲]
[سورة محمد (۴۷): آیة ۴]
[سورة محمد (۴۷): آیة ۱۱]
[سورة محمد (۴۷): آیة ۱۴]
[سورة محمد (۴۷): الآیات ۲۱ الی ۲۲]
[سورة محمد (۴۷): آیة ۳۰]
و من سورة الفتح
[سورة الفتح (۴۸): آیة ۲۹]
و من سورة الحجرات
[سورة الحجرات (۴۹): آیة ۱۵]
و من سورة «ق»
[سورة ق (۵۰): آیة ۲۱]
[سورة ق (۵۰): آیة ۲۴]
[سورة ق (۵۰): آیة ۳۷]
و من سورة و الذاریات
[سورة الذاریات (۵۱): الآیات ۱۷ الی ۱۹]
و من سورة و الطور
[سورة الطور (۵۲): آیة ۱۷]
[سورة الطور (۵۲): آیة ۲۱]
و من سورة و النجم
[سورة النجم (۵۳): الآیات ۱ الی ۴]
[سورة النجم (۵۳): آیة ۴۳]
و من سورة الرحمن
[سورة الرحمن (۵۵): آیة ۱۹]
و من سورة الواقعة
[سورة الواقعة (۵۶): الآیات ۱۰ الی ۱۱]
[سورة الواقعة (۵۶): آیة ۱۴]
[سورة الواقعة (۵۶): آیة ۲۷]
و من سورة الحدید
[سورة الحدید (۵۷): آیة ۱۹]
[سورة الحدید (۵۷): آیة ۲۸]
و من سورة المجادلة
[سورة المجادلة (۵۸): الآیات ۱۲ الی ۱۳]
[سورة المجادلة (۵۸): آیة ۲۲]
و من سورة الحشر
[سورة الحشر (۵۹): آیة ۹]
[سورة الحشر (۵۹): آیة ۱۰]
و من سورة الصف
[سورة الصف (۶۱): آیة ۴]
و من سورة الجمعة
[سورة الجمعة (۶۲): آیة ۲]
و من سورة التحریم
[سورة التحریم (۶۶): آیة ۴]
و من سورة الملک
و من سورة القلم
و من سورة الحاقة
و من سورة المعارج
و من سورة الجن
و من سورة المزمل
و من سورة المدثر
و من سورة القیامة
و من سورة الإنسان
و من سورة المرسلات
و من سورة النبإ
و من سورة و النازعات
و من سورة عبس
و من سورة المطففین
و من سورة الفجر
[و من] سورة البلد
و من سورة و الشمس
و من سورة و الضحی
و من سورة أ لم نشرح
و من سورة و التین
[و من سورة و القدر]
و من سورة لم یکن
و من سورة القارعة
و من سورة التکاثر
و من سورة و العصر
و من سورة الکوثر
فضائل شهر رجب
المقدمة
باب الدعاء فی استهلال [شهر] رجب
باب تعیین النّبی صلّی اللّه علیه و آله شهر رجب و أنه الذی بین جمادی و شعبان.
باب تسمیة [شهر] رجب شهر الله تعالی
باب لم سمی شهر رجب بالأصم
باب کون أیامه مکتوبة علی باب السماء
باب فضل الاغتسال فی رجب
باب صوم النّبی صلّی اللّه علیه و آله فی [شهر] رجب
باب أمر النّبی صلّی اللّه علیه و آله بصوم رجب
باب فضل صوم أیام رجب
باب فضل الصوم فی ثلاثة أیام متوالیة من رجب
باب فضل صوم یوم المبعث
باب فضل القیام و التهجد فی لیالی رجب
باب فضل الصلاة فی رجب علی عدد أیامه
باب الذبیحة فی [شهر] رجب
باب الصلاة و الدعاء فی منتصف [شهر] رجب و هو المعروف بدعاء الاستفتاح:

الجزء الثالث

فهارس شواهد التنزیل
[کلمة مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة]
الفهارس
۱ - فهرس الأعلام
أ
ب
ت
ث
ج
ح
خ
د
ذ
ر
ز
س
ش
ص
ض
ط
ظ
ع
غ
ف
ق
ک
ل
م
ن
بیشتر …
۲ - فهرس الأماکن
أ
ب
ج
ح
خ
د
ذ
ر
ز
س
ش
ص
ض
ط
ع
غ
ف
ق
ک
م
ن
و
ه
ی

فهرس الکتب
فهرس القبائل و الطوائف
فهرس الأیّام و الأزمنة و الوقائع و غیرها
فهرس الألبسة و الحیوانات و غیرهما
فهرست الأشعار

فهارس کتاب فضائل شهر رجب
[فهرس الأعلام]
[فهرس] الکتب
[فهرس] الأماکن
[فهرس] الأیّام

منابع

دانشنامه غدیر، جلد ۱۳، صفحه ۳۵۸.

پانویس

↑ غدیر در قرآن: ج ۱ ص ۸۷.
↑ مائده / ۶۷.
↑ شواهد التنزیل: ج ۱ ص ۱۸۷. نفحات الازهار: ج ۸ ص ۱۹۵–۲۵۷.

[1] غدیر در قرآن: ج ۱ ص ۸۷.

[2] مائده / ۶۷.

[3] شواهد التنزیل: ج ۱ ص ۱۸۷. نفحات الازهار: ج ۸ ص ۱۹۵–۲۵۷.

[۱]

[۲]

[۳]